15 sierpnia to w Polsce jednocześnie państwowe Święto Wojska Polskiego oraz kościelna uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Tego samego dnia katolicy oddają cześć Matce Boskiej Zielnej, a w kościołach święci się zioła, kwiaty i płody ziemi. W 2026 roku data ta przypada w sobotę, dlatego pracownikom należy się dodatkowy dzień wolny w innym terminie od poniedziałku do piątku.
Co upamiętnia 15 sierpnia w Polsce?
Ten dzień łączy pamięć o zwycięskiej Bitwie Warszawskiej z 1920 roku, określanej też mianem Cudu nad Wisłą, z dogmatem o wzięciu Maryi do nieba. Właśnie dlatego obok wojskowych defilad odbywają się msze święte, pielgrzymki i ludowe święcenie plonów. Ustawa z 30 lipca 1992 roku przywróciła obchody Święta Wojska Polskiego w sierpniowym terminie.
Po raz pierwszy po odzyskaniu niepodległości 15 sierpnia był dniem wolnym od pracy w 1925 roku. W okresie Polski Ludowej ta data zniknęła z kalendarza świąt wojskowych, a żołnierskie uroczystości powiązano kolejno z 9 maja i 12 października. Dopiero po zmianach ustrojowych wrócono do historycznego terminu.
Skąd wzięło się Święto Wojska Polskiego?
Korzenie tego święta sięgają II Rzeczypospolitej. 4 sierpnia 1923 roku Minister Spraw Wojskowych wydał rozkaz nr 126, w którym dzień 15 sierpnia ustanowiono Świętem Żołnierza. Data upamiętniała moment rozpoczęcia polskiej kontrofensywy znad Wieprza w 1920 roku.
Dzień Żołnierza w II Rzeczypospolitej
Przedwojenny program obchodów obejmował kilka stałych punktów:
- capstrzyk orkiestr wojskowych o godzinie 20.00 w przeddzień święta,
- poranny przegląd wojsk z nabożeństwem o godzinie 9.00,
- popołudniowe uroczystości ogólnonarodowe,
- wieczorny apel o godzinie 22.30 dla utrwalenia pamięci o poległych.
Przerwa w obchodach i powrót sierpniowej daty
Święto Żołnierza celebrowano w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie oraz w ludowym Wojsku Polskim do 1946 roku. Później zrezygnowano z tego terminu, ponieważ przypominał o zwycięstwie nad Armią Czerwoną. Zmiany daty dobrze pokazuje poniższe zestawienie:
| Okres | Data obchodów | Upamiętniane wydarzenie |
| II Rzeczpospolita do 1939 roku | 15 sierpnia | Święto Żołnierza i Bitwa Warszawska |
| 1947–1950 | 9 maja | zakończenie II wojny światowej w Europie |
| 1950–1989 | 12 października | rocznica bitwy pod Lenino |
| 1990–1992 | 3 maja | rocznica Konstytucji 3 maja |
| od 1992 roku | 15 sierpnia | Bitwa Warszawska i Święto Wojska Polskiego |
Jak przebiegają współczesne obchody?
Corocznie 15 sierpnia w kościołach polowych odprawiane są msze święte w intencji poległych. Na cmentarzach wojskowych odbywa się Apel Poległych, a przed Grobem Nieznanego Żołnierza w Warszawie ma miejsce honorowa zmiana warty z udziałem najwyższych władz państwowych. W wielu miastach organizowane są defilady, pokazy sprzętu oraz przeloty samolotów i śmigłowców.
Wybór 15 sierpnia nie był przypadkowy – to właśnie wtedy w 1920 roku pierwsze oddziały 21 Dywizji Górskiej rozpoczęły forsowanie Wieprza pod Kockiem.
Na czym polega uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny?
Religijne korzenie tego święta sięgają V wieku i Palestyny. Początkowo nosiło ono nazwę Zaśnięcia Matki Bożej, a w VIII wieku stało się jedną z najważniejszych uroczystości chrześcijańskich, zaraz po Bożym Narodzeniu i Wielkanocy.
Ogłoszenie dogmatu w 1950 roku
1 listopada 1950 roku papież Pius XII ogłosił w konstytucji apostolskiej „Munificentissimus Deus” dogmat o Wniebowzięciu Najświętszej Maryi Panny. To jeden z czterech dogmatów maryjnych w Kościele katolickim, obok Bożego Macierzyństwa Maryi, Maryi zawsze Dziewicy oraz Niepokalanego Poczęcia.
„Po zakończeniu swojego ziemskiego życia Najświętsza Maryja Panna została z ciałem i duszą wzięta do niebieskiej chwały” – tak brzmi sedno ogłoszonego dogmatu.
Zaśnięcie a Wniebowzięcie
W prawosławiu to samo święto obchodzone jest jako Zaśnięcie Bogarodzicy. Prawosławni wierzą, że Maryja zasnęła, czyli umarła, a po zmartwychwstaniu została wzięta do nieba. Katolicki dogmat nie rozstrzyga jednoznacznie, czy Maryja przed wniebowzięciem zmarła. Św. Jan Paweł II w katechezie z 1997 roku stwierdził jednak, że Matka Boża przeszła przez śmierć, ponieważ przeszedł przez nią także Chrystus.
Co mówią przekazy pozabiblijne?
W Biblii nie ma bezpośredniego opisu wniebowzięcia Maryi. Pierwsze wzmianki o końcu jej ziemskiego życia pochodzą z VI wieku, między innymi od biskupa Jana ze Scytopolis i św. Grzegorza z Tours. Odejście Maryi opisuje również apokryf „Transitus” z III–IV wieku. Według tych przekazów jej grób miał być pusty, a apostołowie mieli zastać w nim kwiaty i zioła.
Dlaczego 15 sierpnia to święto Matki Boskiej Zielnej?
W polskiej tradycji ludowej Maryja jest tego dnia czczona jako patronka ziemi w najbujniejszym rozkwicie, a także patronka ziół, kwiatów, owoców i zbóż. Stąd wywodzi się tytuł Matka Boska Zielna. W Czechach Maryję nazywa się Korzenną, w Bawarii i Nadrenii Kwietną, a w Estonii Żytnią.
Z czego powstają święcone bukiety?
W zależności od regionu wiązanki nosiły nazwę ziela, równianek, kępek, ograbków lub rózg. Dawniej układano je z ziół o sprawdzonych właściwościach leczniczych oraz z polnych i ogrodowych kwiatów. Dokładano też kłosy zbóż, len, makówki, konopie, a czasem warzywa i owoce.
W dawnym bukiecie często umieszczano:
- bylicę i macierzankę,
- miętę oraz piołun,
- chabry i krwawnik,
- kopytnik, kłosy zbóż, makówki i len.
Jak wykorzystywano poświęcone zioła?
Po powrocie z kościoła część ziela zostawiano w bruzdach zagonów, aby chronić ziemniaki i kapustę przed szkodnikami. Po kilku dniach bukiet zabierano do domu i przechowywano najczęściej za świętym obrazem. Zioła dodawano do herbat oraz wywarów dla ludzi i zwierząt gospodarskich. Okadzano nimi izbę i całe obejście dla ochrony przed burzą, pożarem i chorobami zakaźnymi, dawniej nazywanymi morowym powietrzem.
Gdzie odbywają się najważniejsze obchody maryjne?
Okres Wniebowzięcia to czas wzmożonego ruchu pielgrzymkowego. Najważniejszym centrum jest Jasna Góra w Częstochowie, dokąd przybywają piesze pielgrzymki z całego kraju. W sierpniu na Jasną Górę dociera około 193 grup pątniczych, liczących łącznie około 80 tysięcy osób.
Kalwaria Zebrzydowska
W Kalwarii Zebrzydowskiej odbywają się inscenizacje Zaśnięcia i Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. W procesji niesie się spoczywający na marach posąg Matki Boskiej, który pod koniec uroczystości podnosi się i pokazuje wiernym. Uczestniczą w niej rolnicze pielgrzymki w regionalnych strojach oraz orkiestry strażackie.
Święta Lipka
Święta Lipka na Mazurach to barokowe sanktuarium prowadzone przez jezuitów. Jego początki sięgają średniowiecza, ale w okresie reformacji kult katolicki został tam zakazany, a samo miejsce uległo zniszczeniu. Odbudowa nastąpiła w XVII wieku. Dziś przyciąga wiernych architekturą, muzyką sakralną i wielowiekową tradycją pielgrzymowania.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Co obchodzimy w Polsce 15 sierpnia?
To jednocześnie państwowe Święto Wojska Polskiego oraz kościelne święto Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, z ludowym obyczajem święcenia ziół i plonów.
Dlaczego data 15 sierpnia została wybrana dla Święta Wojska Polskiego?
Upamiętnia początek polskiej kontrofensywy znad Wieprza w 1920 roku, co wiąże się z Bitwą Warszawską.
Kiedy Święto Wojska Polskiego zniknęło z kalendarza i dlaczego wróciło?
Po 1946 roku przerwano sierpniowe obchody z powodów politycznych, a do historycznej daty powrócono po przemianach ustrojowych i ustawą z 1992 roku.
Jak wyglądają współczesne uroczystości państwowe 15 sierpnia?
Organizowane są msze polowe, Apel Poległych na cmentarzach wojskowych oraz ceremonia przy Grobie Nieznanego Żołnierza z udziałem władz i zmianą warty.
Czym jest dogmat o Wniebowzięciu ogłoszony w 1950 roku?
Papież Pius XII stwierdził, że Maryja została wzięta do nieba z ciałem i duszą, co ogłoszono jako jeden z maryjnych dogmatów Kościoła.
Czy Biblia opisuje wniebowzięcie Maryi?
W Biblii nie ma bezpośredniego opisu; relacje o jej odejściu pojawiają się w przekazach pozabiblijnych i apokryfach z późniejszych wieków.
Dlaczego Maryja jest nazywana w Polsce Matką Boską Zielną?
W tradycji ludowej czci się ją jako patronkę ziół, kwiatów i plonów, stąd zwyczaj święcenia bukietów i tytuł Matka Boska Zielna.
Gdzie odbywają się największe pielgrzymki związane z Wniebowzięciem?
Głównym miejscem jest Jasna Góra w Częstochowie, a znaczące obchody mają też Kalwaria Zebrzydowska i sanktuarium w Świętej Lipce.
